03:24:00 21.09.2026
Երեսունհինգ տարի առաջ՝ հենց այսօր, 70 տարի սովետական բռնապետության տակ լինելուց հետո, վերականգնեցինք մեր անկախությունը, բայց, ցավոք սրտի, միայն դե յուրե կարգավիճակով, քանի որ Հայաստանը շարունակեց մնալ ռուսաջհուդական կայսրության ազդեցության ներքո։ Մեր երկրի քաղաքական դաշտը, բանակը, ենթակառուցվածքները և տնտեսությունը շարունակեցին կախված մնալ Մոսկվայից, ինչպես ծառան կախված է մնում տիրոջից։ Միանշանակ դավադրություն էր, որ Կրեմլին ծախված մեր՝ նեոբոլշևիկյան քաղաքական էլիտան, այն ժամանակ Հայաստանի Առաջին Հանրապետության իրավահաջորդը հռչակվելու փոխարեն, ստեղծեց այս արհեստական ու կեղծ «Երրորդ Հանրապետությունը»։ Դա մի մեծ խաբկանք է, քանի որ չի կարող լինել «Երրորդ Հանրապետություն», եթե չի եղել «Երկրորդ Հանրապետություն». այն պարզապես սովետական օկուպացիա էր։
1990 թվականի օգոստոսի 23-ի Անկախության հռչակագրում նշված է՝ «զարգացնելով 1918 թվականի մայիսի 28-ին ստեղծված անկախ Հայաստանի Հանրապետության ժողովրդավարական ավանդույթները»։ Այսինքն՝ հռչակագիրը ուղղակիորեն կապում է նոր պետականությունը 1918-ի Հայաստանի Հանրապետության հետ, բայց չի ասում՝ «Հայաստանի Հանրապետությունը հանդիսանում է 1918-ի Հանրապետության իրավահաջորդը», ինչը կոպիտ սխալ էր։
Զավեշտալին այն է, որ մենք չդարձանք Առաջին Հանրապետության իրավահաջորդը, թեև 1920-ին Հայաստանի պետականությունը միջազգային մակարդակով ճանաչվեց, իսկ նրա արևմտյան սահմանների հարցը հասավ Սևրի պայմանագրին ու Վիլսոնի իրավարար վճռին։ Մինչդեռ Ադրբեջանը դարձավ իր Առաջին Հանրապետության իրավահաջորդը, որի սահմանները նույն կերպ երբեք չստացան նման միջազգային իրավարար որոշում։
Մենք, արհեստական Երրորդ Հանրապետություն հռչակելով, պարզապես օրինականացրինք 1921 թվականին Մոսկվայի ու Կարսի պայմանագրերով ռսաջհուդների ու թրքաջհուդների կողմից գծած ներկայիս Հայաստանի Հանրապետության սահմանները, որոնք հայադավները սիրում են անվանել «Իրական Հայաստան»։ Իսկ Ադրբեջանն իր պատկերացրած Առաջին Հանրապետության տարածքի մեջ է մտցնում այսօրվա Հայաստանի տարածքի մեծ մասը, և դրա համար նրանք շարունակում են առաջ տանել Հայաստանը ոչնչացնելու իրենց «Արևմտյան Ադրբեջան» հակահայկական ծրագիրը։ Այս ամենն է պատճառը, թե ինչու այսօրվա կիսանկախ հետսովետական Հայաստանի հիմքերը հիմնովին փտած են, իսկ համակարգը՝ ամբողջությամբ կոռումպացված ու դավաճանական։
Այնուամենայնիվ, կուզեմ մի բան հստակեցնել. երբ մենք ասում ենք, որ պետք է դառնանք Առաջին Հանրապետության իրավահաջորդը, նկատի ունենք ընդունել այդ հանրապետության իրավական հիմքերը և ուրիշ ոչինչ։ Այսինքն՝ Հայաստանը պետք է իրեն համարի 1918–1920 թթ. Հայաստանի Առաջին Հանրապետության իրավական շարունակությունը, բայց պարտադիր չէ վերականգնել այն ժամանակվա պետական կառավարման ձևը կամ ներքին համակարգը։
Ամեն դեպքում, որքան էլ խոսենք փաստաթղթերից ու դիվանագիտությունից, միևնույնն է, այս աշխարհը կառուցված է ուժային հարաբերությունների վրա, որովհետև ուժն է ծնում իրավունքը։ Ուժից է բխում թուղթը, ոչ թե հակառակը։ Սակայն, երբ մենք մի օր ազգային հեղափոխությամբ գանք իշխանության և կերտենք ազգային պետություն, կսկսվի մեր «Մեծ Ազատագրումը», և Առաջին Հանրապետության իրավական ժառանգությունն ընդունելով՝ մեզ կտա մեր հողերը ուժով ազատագրելու իրավական արդարություն։ Մենք պատմության մեջ հետ չենք գնալու, ուղղակի վերցնելու ենք այն, ինչ մեզ պետք է, դեն ենք նետելու այն, ինչ մեզ պետք չէ, և ավելացնելու ենք այն, ինչ բացառապես նոր է։ Մեր ապագա կերտած Ցեղակրոն Հայաստանը լինելու է այնպիսի Հայաստան, որն աշխարհը երբեք չի տեսել։
Մեկ Ազգ, Մեկ Պետություն, Մեկ Կամք
Դեպի՛ Մեծ Հայք, Դեպի՛ Փառահեղ Ապագա
Բաժանորդագրվեք և ստացեք նորություններ ձեր Էլեկտորոնային հասցեին։
Մեկնաբանություններ